معرفی کامل انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری

7 آذر 1398
3193
24
1

پيرامون صنایع دستی استان و تاريخچه صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری، سند و مدرك مكتوب چنداني وجود ندارد ولي طبق آخرين يافته ها از هزاره دهم قبل ازميلادمسيح(ع) سفالگري دركوهها و دشتهائي كه قسمت بختياري استان راتشكيل مي دهند رواج داشته است.

بر اساس مطالعات انجام شده در سه دهه اخیر توسط گروه های خارجی و ایرانی در استان چهارمحال و بختیاری، اطلاعات و شواهد ارزنده ای از دیرینگی حضور انسان در این سرزمین سرد و مرتفع به دست آمده است. بر پایه همین پژوهش ها قدیمی ترین آثار شناسایی شده در این استان مشتمل بر ابزار سنگی از دوره پارینه سنگی جدید و دوره آغاز نوسنگی است که از غارهای باستانی مناطقی چون لردگان، شهرکرد و اردل کشف شده اند .آثار مذکور به 10 الی 11 هزار سال قبل تعلق دارند. در مجموع صنايع دستی استان چهارمحال وبختیاری باتوجه به شرايط اقليمي واجتماعي وبه دو دسته تقسيم مي شوند:

صنايع دستي عشاير

صنايع دستي شهر ي و روستايي

قالیبافی، یلمه بافی، گلیم بافی، سرانداز بافی، قفل سازی، گل بندی خاتم، گیوه دوزی، البسه محلی، کلاه مالی، جاجیم بافی، کیسه حمام، چلنگری،اسلحه سازي، گره چيني،كرباس بافي و ... از جمله صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری هستند که برخی از آنها متاسفانه در حال از رونق افتادن می باشند.قالي ها و انواع گليم هاي عشايري استان ازشهرت جهاني برخوردارند.

بیشتر بخوانید:تاریخ استان چهارمحال و بختیاری

صنايع دستي عشايري 

اين نوع از صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری جنبه خود مصرفي داشته وشامل بافته هاي بيشتر از 10 نوع محصول مي باشد كه عمدتا توسط عشاير بختياري توليد مي شوند از قبيل وريس بافي ، خورجين ،چوغا ،سياه چادر ،توبره، مهده ،جل و... كه كليه مراحل پشم چيني ، پشم ريس و رنگرزي تا مرحله بافت تماما توسط خود عشاير صورت مي گيرد.

صنايع دستي شهر ي و روستايي

 این دسته از صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری بیشتر جنبه مصرفی، كاربردی و تزئینی دارند. مواد و مصالح مورد نیاز این محصولات معمولا از داخل استان تامین میشود ولی در برخی از رشته ها، مواد اولیه باید خارج از استان تهیه شوند. در تولید برخی از این محصولات از دستگاهها و ماشین آلات فنی و تولیدی استفاده میشود. 

 صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری شامل قاليبافي ، يلمه ، گبه بافي ، خورجين بافي ، سرانداز بافي ، قفل سازي ، گل بندي خاتم ، گيوه دوزي ، البسه محلي ، كلاه مالي، جاجيم بافي ، كيسه حمام ، چلنگري ، طراحي سنتي و... است كه جزء رشته هاي بومي واصيل استان هستند كه برخي از آنها در حال منسوخ شدن مي باشد.

به جز تقسيم بندي رشته هاي فوق كه جز صنايع دستي بومي استان مي باشد صنايع دستي غير بومي استان فعال بوده ومورد توجه و استقبال فراوان مي باشند: معرق ، منبت، مشبك، چاپ قلمكار، نكارگري ، تذهيب، مليله سازي، قلمزني روي فلز ، حجاري سنگ، تراش سنگهاي قيمتي ونيمه قيمتي ، مجسمه سازي وخراطي و...

 

آشنایی با صنایع دستی شهرستان سامان 

 

صنايع دستي استان چهارمحال وبختياري

صنایع دستي استان چهارمحال و بختیاری به اشكال مختلف وبا نقوش متنوع در سراسر نقاط رايج بوده است در حال حاضر بانفوذ زندگي شهري در بين ايلات وعشاير بختياري روي آوردن آن ها به زندگي شهري، به غير از مناطقي كه هنوز بافت سنتي خود راحفظ نموده اند، در مناطق ديگر صنايع دستي كمتر توليد مي شوند واكثر زنان تنها به بافت ، قالي يا گليم و كالاهاي ديگر مي پردازند

 در ادامه به معرفی مهمترین صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری و شرح آنها خواهیم پرداخت. با بیا تور برای آشنایی با صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری همراه باشید.

 

سبد بافی

صنایع  بافت و پیچ ترکه ها و شاخه های نازك درختان مانند بید،كبود و. . . به منظور ساخت انواع ظروف را سبدبافی می گویند. متاسفانه با ورود سایر مصنوعات پلاستیكی و خارجی، این هنر سالهاست كه دیگر رونق چندانی ندارد.

 

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری-سبد بافی

مردم حاشیه زاینده رود همچنین منطقه كیار، شهركرد و قسمتی از روستاهای تابعه لاران هنوز هم به صورت پراكنده در رشته سبدبافی فعالیت دارند.

 

ساخت و سازهای چوبی

 این رشته جزو صنایع چوبی است كه با استفاده از انواع چوبهای محلی نظیر گردو، توت، كیكم، گلابی و ... به ساخت انواع آلات موسیقی نظیر تار، سه تار، كمانچه، نی، تنبك، ضرب، قانون، دهل، سرنا ، كرنا و ... می پردازند.

 

نساجی سنتی

منظور، تولید انواع پارچه و برخی زیراندازها نظیر گلیمچه، سجاده، پشتی، موج، ماشته، كیسه حمام، جاجیم، جاجیمچه، روتختی، رومیزی، روسری و... به صورت دستباف است.
بافت انواع منسوجات سنتی، با دو روش انجام می گیرد:
الف) استفاده از دار زمینی
ب) استفاده از دستگاه پدالی سنتی(دو وردی یا چهار وردی) كه استفاده از دستگا ههای پدالی بسیار محدود بوده و بیشتر تولیدات با استفاده از دارهای زمینی انجام می شود.

 

گلیم و بافته های گلیمی

 از مهمترین صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری گلیم بافی است. گلیم تاریخچه ای بسیار كهن و حتی بیشتر از قالی دارد. بافت گلیم از دیرباز توسط زنان روستایی و عشایر در چهارمحال و بختیاری،رایج بوده است. بافت گلیم دومین رشته از صنایع دستی بعد از قالی بافی از نظر تعداد است. این نوع بافته تقریبا در تمام نقاط عشایری و روستایی رواج دارد. به کارگیری مواد اولیه مرغوب، رنگ آمیزی با ثبات کافی، استفاده از نقوش ساده هندسی، موتیوها ونگارههای الهام گرفته از طبیعت اطراف، همگی از ویژگی های گلیم استان محسوب می شود. مواد اولیه در گلیم بافی پشم بهاره گوسفند و نخ پنبه ای است.

 

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری-گلیم بافی

در بافت گلیم این منطقه از دو روش رندی باف و ساده باف استفاده می شود.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- گلیم بافی

ویژگی هایی از قبیل ذهنی باف بودن، نقوش هندسی، همجواری رنگ های گرم و سرد، قرینگی طرح، ریتم چشم نواز رنگهای هم خانواده كه عموما گرم هستند گلیم چهارمحال و بختیاری را منحصر به فرد نموده است. برای بافت گلیم از دارهای افقی و عمودی استفاده می شود و گلیم های هر منطقه خصوصیات ویژه ای دارند. به طور معمول از نخ پنبه ای برای تار گلیم و از نخ پشمی برای پود استفاده میشود. بافته های گلیمی، محصولاتی مانند گلیمچه، وریس، سرانداز، نمكدان، سفره آردی و... را شامل میشود.

خرید گلیم دستبافت مدل بختیاری، از سایت دیجی کالا، کلیک کنید.

 

خورجین بافی

 از دیگر صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری خورجین بافی است. نام محلی این بافته داری به گویش محلی بختیاری «هورژین » است و نقش به سزایی در كوچ عشایر دارد. خورجین علی رغم كاربردی بودن، وسیله ای برای حمل انواع وسایل ظریف عشایری و وسایل مهم زندگی در وقت اطراق است و پوششی تزئینی دارد. این نوع بافته داری در ابعاد و اندازه های مختلف تهیه میشود.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری-خورجین بافی

انواع خورجینها با كاربریهای مختلف با تعبیه دستگیره با استفاده از موی بز تولید میشوند. مهمترین و بهترین خورجین در منطقه میانكوه روستای سرخون مربوط به طایفه اولادحاج است كه اصطلاحاً به آن خورجین اولاد گویند.

 

لی بافی

نوعی بافته داری (تكنیك بافت گلیمی) است كه گاه به صورت دو تكه بافته میشود و پس از اتمام كار دو تكه را كه قرینه هم هستند به یكدیگر مونتاژ میکنندكه زیراندازی مناسب برای استفاده در سیاه چادر است.


وریس بافی

وریس نوعی بافته داری است كه با عرض 10 سانتی متر با استفاده از خامه الوان بافته میشود این نوع صنایع دستی عشایری اغلب خود مصرف، میباشد.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- وریس بافی

كاربرد این نوع صنایع دستی به عنوان بارپیچ برای حیوانات اهلی است و در كوچ عشایر كاربرد فراوان دارد.
 

جل اسب

 این دست بافته مانند سایر دست بافته های عشایری تشكیل شده از خامه های عشایری الوان و نخ پشمی و موی بز است كه برای روی اسب استفاده میشود.

آشنایی با قالی زیبای استان چهارمحال و بختیاری و قالی چالشتر

 

موج بافی

موج یا ماشته بافی یكی دیگر از صنایع دستی عشایری است از ویژگی مهم این دست بافته داری قابلیت و كاربردهای فراوان آن در زندگی عشایری است.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- موج بافی


چوقا بافی

 از مهمترین صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری، بافت چوقا می باشد. چوقا،عبا یا تن پوشی صرفا عشایری است كه با استفاده از نخ پنبه ای نمره20 همینطور پشم سفید و الوان اعلا بافته میشود. به علت استفاده از مواد اولیه طبیعی در بافت این البسه مصرف كننده میتواند هم در گرما و هم در سرمای شدید از آن بهره گیرد.

 
انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- چوقا بافی

آداب و رسوم و باورهای مردم استان چهارمحال و بختیاری

چوقاهایی كه در طایفه كیامرثی معروف به كیارسی تولید میشوند از با كیفیت ترین تولیدات این رشته گلیم و محسوب میشوند.

 

شیردنگ بافی

از جالب ترین صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری بافت شیردنگ می باشد. این رشته از صنایع دستی عشایری بیشتر جنبه تزیینی دارد كه با استفاده از نخ پنبه ای و خامه های الوان و جدیت و تلاش صنعتگر این نوع بافته تولید میشود.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- شیر دنگ

 

نمكدان بافی

 یكی از بافته های داری عشایری است كه عموما با استفاده از 4 تكنیك بافت (رندی بافی، گلیم بافی، ساده بافی، قالی بافی و . . . ) است و كاربرد آن برای حمل نمك مورد نیاز عشایر است.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- نمکدان بافی

 

چنته بافی

 چنته بافی یكی دیگر از صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری و از بافته های داری عشایری است كه عموما با استفاده از 3 تكنیك بافت (رندی بافی،گلیم بافی،ساده بافی و...) بافته میشود و كاربرد آن گذاردن كتب، قران، بنچاق و وسایل قیمتی عشایر درون آن است.


سفره بافی

این بافته داری از جمله هنرهای دستی است كه عبارت است از چله پنبه ای و خامه الوان، ابعاد آن 5/ 1 × 1 است كه كاربرد آن سفره ای برای پخت نان و جزو ابزار لاینفك نان پزی زنان عشایر است.

 

جاجیم بافی

جاجیم از محصولات سنتی زنان روستایی و شهری استان و از مهمترین صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری محسوب میشود. ظرافت جاجیم، خامه های پشمی مرغوب، رنگ های گیاهی و طرح محرمات (راه راه) از ویژگی جاجیم محسوب میشود.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- جاجیم

هم اكنون تعداد معدودی در روستاهای منطقه لاران در زمینه جاجیم بافی فعالیت دارند.

 

كیسه بافی

كیسه بافی از رشته های بومی و قدیمی مردم استان است.این نوع بافته داری بر روی زمین چله دوانی میشود و به وسیله ابزار ساده با استفاده از خامه های نازك طبیعی و مرغوب بافته می شود. اكنون تولید این نوع دست بافته بسیار محدود است. كاربرد كیسه برای استحمام است.

 

مفرش بافی

یكی از زیباترین بافته های داری عشایری است كه كاربرد آن در زمان كوچ برای حمل رختخواب و البسه است و در هنگام اطراق به عنوان پشتی(متكا) و شیء تزیینی است.
این بافته داری بسیار زیبا و از تمام تكنیکهای بافته های داری بهره گرفته است. متأسفانه با ورود صنعت و زندگی ماشینی، تولید این محصول محدود شده است.

 

کلاه مالی

كلاه مالی از هنرهای بومی استان محسوب میشود. مواد اولیه كلاه مالی پشم و كرك (كرك موی بز) است و در رنگهای مختلف تولید میشود. انواع كلاه های تولیدی استان عبارتند از : كلاه خسروی، كلاه لبه كوتاه، شب كلاه(كلاه چوپانان و كارگران كشاورزی)و ... مركز تولید كلاه نمدی شهركرد و بروجن میباشد.

 

انبر فولادی

انبر شیء است از جنس فولاد، با دو بازوی قرینه با خاصیت فلزی و ارتجاعی و یک کشو برای باز و بسته کردن آن، که برای جابجا کردن و برداشتن زغال بکار میرود. این انبر از نوع فولاد مرغوب و انعطاف پذیر زیاد است که بر روی بازوهای آن نقوش هندسی جهت کاهش سرعت انتقال گرما به دسته های انبر دیده میشود.
نقوش هندسی که بر روی بازوها جهت کاهش سرعت انتقال گرما به دسته های انبر دیده میشود تماما با سوهان کاری انجام شده و مطابق این نقوش را میتوان در دست بافته های بختیاری مشاهده نمود از جمله ی این نقوش تک گل، قیچی، ماهی و خشتی میباشد. از آنجایی که نقوش بر روی بازوها مکمل یکدیگرند در سمت دیگر همین نقوش را به صورت پهنتر میتوان مشاهده کرد.

 

 نمد مالی

این رشته از صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری یکی از هنرهای صناعی و از قدمت و سابقه بالایی در استان برخوردار است. اقلیم سرد، كوهستانی بودن منطقه، دوره طولانی سرما و همینطور وفور مواد اولیه (به لحاظ بافت عشایری و دامپروری)باعث میشد كه مردم منطقه از زمان اسكان به فكر زیرانداز و تن پوش گرم باشند. بدین دلیل نمد مالی به عنوان جزء لاینفك زندگی روزمره تا چند دهه قبل وجود داشت كه متأسفانه با ورود زندگی ماشینی كاربرد نمد محدود شد اما خوشبختانه هنوز هم كارگاههای نمد مالی در شهركرد و بروجن فعالیت دارند تولیدات نمدی در استان چهارمحال و بختیاری از زیبایی، ظرافت، استحكام و مرغوبیت بسیار خوبی برخوردار است و به علت خاصیت ضد رطوبت مورد استفاده آن فراوان است.

 
انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- کوی نمد مالان شهرکرد

مواد اولیه نمد مالی به طور معمول پشم بهاره مرغوب است و تولید نمد شامل جور كردن پشم، تهیه قالب، حلاجی پشم، رنگرزی، نقش زنی، تهیه نمد، مالیدن با دست است. در مواردی از آب یا آب و صابون نیز برای تسریع تبدیل پشم به نمد استفاده میشود. محصولات نمدی عبارتند از : انواع زیر انداز، كلاه، شنلهای چوپانی، جلیقه نمدی، شال نمدی و... نمد در شهرهای شهركرد، بروجن و فارسان تولید می شود. 

بیشتر بخوانید: جاهای دیدنی استان چهارمحال و بختیاری

سرانداز بافی

سرانداز از دیگر صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری و نامی است که بر روی نوعی گلیم لری گذارده اند. این نوع گلیم با نام محلی رندی در مناطق روستایی و عشایری استان(شهرستانهای اردل، لردگان و بعضی نقاط فارسان) بافته میشود. بافت سرانداز به شیوه ای کاملا منحصر به فرد میباشد و حلقه واسطی بین گلیم و قالی است. این نوع گلیم در برخی از استانهای کشور با نامهای مختلف نیز بافته میشود به عنوان مثال در استان آذربایجان با نام ورش، در استان کرمان به شیریکی پیچ و در استان فارس به گلیم سوزنی موسوم است.


کارشناسان صنایع دستی استان در سال 1364 با بررسی انجام شده بر دستبافت های روستایی و عشایری استان متوجه نوعی خورجین متعلق به طایفه اولاد حاج علی شدند. این خورجین از سه تکنیک بافت شامل قالی بافی، گلیم بافی و رندی بافی تشکیل شده بود و از آن به بعد رندی بافی بر روی زیراندازی به نام سرانداز شکل گرفت.
طرحها و نقشه های سرانداز (رندباف) اغلب به طور ذهنی که از نسلهای گذشته سینه به سینه نقل شده است،استفاده میشود
این طرحها اغلب نشأت گرفته از فرهنگ وآداب و سنن میباشد که از طبیعت اطراف الهام گرفته شده است (طرحهایی همچون گل برفی، چهار تکه، گل خورجین، چله چنگ، چنگ) و طرحهای شکسته هندسی که معروفترین طرح سراندازباف در این منطقه طرحهای قیصری است.
یکی از نکات قابل توجه در این تولید این است که گلیم را به صورت پشت میبافند، یعنی بافنده از پشت طرح مورد نظر شروع به بافت میکند و تا پایان بافت قسمت روی کار خود را نمیتواند ببیند و این از ویژگیهای منحصر به فرد این نوع بافت است که در کمتر جایی نظیر این بافت دیده میشود و از امتیازات آن به شمار میرود. هم اکنون بافندگان مناطق روستایی و عشایری شهرستان اردل قادرند طرحهای قالی را بر روی سرانداز ببافند که نشان از ذوق و استعداد ذاتی مردم این منطقه دارد.

 

سرمه دوزی

سرمه دوزی عبارت است از دوخت تراشه های مطلا و نقره بر روی پارچه (پارچه ترمه دست بافت) با سوزن كه نقوش زیبا و جذاب و البته با دقت و حوصله سرمه دوزان كار می شود. این هنر كه از طریق آموزش كاربردی و روش استاد و شاگردی وارد استان شده خیلی زود در استان رشد و تكامل یافت. در حال حاضر 1500 نفر سرمه دوز در مناطق شهری و روستایی كیار، اردل و شهركرد در حال فعالیت هستند. در گذشته این دوخت برای تزئین لباس، سرآستینها، یقه، حاشیه لباس، روسری، پرده های مجلل تالارها و ... مورد استفاده قرار می گرفته است. امروزه این دوخت تزئینی ارزشمند كاربرد بیشتری پیدا كرده و برای جهیزیه عروس، انواع رومیزی، بقچه،تابلو، جانماز ، جلد قرآن و ... به كار گرفته میشود.

 

گبه بافی

گبه نوعی زیرانداز نظیر قالی است كه با استفاده از خامه های دست ریس و ریشه و پود پشمی بافته میشود.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- گبه بافی

رج شمار گبه های تولیدی بر دو نوع است: گبه های درشت بافت كه معمولاً رج شمار آن 14 الی 16 است و گبه ظریف بافت كه رج شمار آن 30 الی 35 است.
تکنیک بافت این فرش شبیه قالی بافی است با این تفاوت که تراکم گره ها و پودهای به کار رفته در این نوع بافت بسیار کمتر است و اصولا هم خانواده (خرسک) است. مواد اولیه به کار رفته در این تولید، پشم بهاره گوسفند است که با وسایل ساده ای نظیر پیلی (Piliy) و چرخ ریسندگی سنتی به صورت دست ریس آماده میشود. تار و پود آن پشم است و هیچگونه الیاف غیر اصیل در آن به کار نمی رود.

از ویژگیهای دیگر گبه، نقوش به کار رفته در این محصول است. طرح و نقوش مورد استفاده در آن شامل طرح شکسته هندسی ساده، طرحهای ساده الهام گرفته از طبیعت اطراف (مانند خورشید، آسمان، دشتها، کو هها، حیوانات اهلی و وحشی و ...) است که گبه را از سایر زیراندازها متمایز میکند و مضافا این که رنگهای مورد استفاده در گبه علاوه بر گیاهی بودن در مقابل نور و شستشو از ثبات کافی برخوردار بوده و با توجه به این که خامه به کار رفته در آن در دسترس بوده و از پیچ و تاب بیشتری برخوردار است لذا در هنگام رنگ آمیزی خامه های آن، رنگ به درون و مغز آن نفوذ نمیکند، به همین دلیل هنگام بافت و قیچی کردن پرزهای اضافی، رنگهای متفاوت رؤیت میشود که اصطلاحا به آن ابرش یا سایه روشن میگویند که زیبایی و چشم نوازی آن دو چندان میشود.گبه اغلب در مناطق شهری و روستایی اردل، بروجن، شهرکرد و فارسان بافته میشود.

 

برای خرید فرش با طرح گبه بختیاری، کلیک کنید.

 

گیوه دوزی 

 گیوه دوزی یکی از پاپوش های سنتی مردم استان  و از صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاریمحسوب میشود كه در تابستان، به لحاظ گرم بودن هوا، مانع تعریق پا می شود. در سال های اخیر متأسفانه با ورود کفش های صنعتی و خارجی، این هنر مورد بی مهری قرار گرفته است.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- گیوه دوزی

در گذشته نه چندان دور گیوه دوزی چهار رشته هنری تخت کشی، دوال کشی، رویه بافی و گیوه دوزی (مونتاژ) را شامل می شد که در حال حاضر در شهرکرد و بروجن تعداد معدودی کارگاه گیوه دوزی و رویهبافی فعالیت دارند. رویه گیوه با استفاده از انواع نخ هابافته می شود و تخت گیوه توسط صنعتگری كه اصطلاحا «تخت كش » نام دارد، آماده میشود. كار اتصال تخت و رویه گیوه را «گیوه دوز » انجام میدهد.

مواد اولیه گیوه دوزی عبارتند از چرم، پنبه، نخ تابیده و پارچه نازك نخی. شهرهای بروجن، شهركرد و فرخشهر، از مراكز مهم تولید گیوه هستند.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- گیوه دوزی

لباس و پوشش مردم در استان چهارمحال و بختیاری

صنایع دستی چرم

این هنر (سراجی) كه در زمینه ساخت زین و یراق آلات حیوانات نظیر اسب، قاطر و ... كاربرد داشته و اكنون با تغییر كاربری آن نظیر ساخت انواع كیف و جلد انواع كتب و ... فعالیت دارد. مناطق شهركرد و بروجن محل فعالیت انواع محصولات چرمی است.

 

سنگتراشی

سنگتراشی از زیباترین صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری محسوب می شود.این صنعت یکی از رشته های بومی استان محسوب میشود که پیشینه آن به قرنهای متمادی برمیگردد و از قدیم الایام کلیه مصنوعات و ابزار کار مورد نیاز شامل سنگهای آسیاب، آردچی، ناودان،هاون، انواع شیرهای سنگی و...ساخته می شد که متأسفانه به دلایل مختلف اکثر مصنوعات سنگی ذکر شده مورد استفاده گسترده مردم قرار نگرفته و تنها در مناطق عشایری و روستاهای دوردست به صورت محدود مورد کاربری و مصرف قرار دارد.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- ساخت شیر سنگی

مرکز مهم حجاری و سنگ تراشی در شهرکرد، هفشجان و فارسان است که اغلب صنعتگران این رشته در حال حاضر به صورت محدود و بر اساس سفارش اقدام به تولید انواع مصنوعات سنگی شامل: هاون، شیرهای سنگی، ناودان، آردچی و سنگ های قبور می کنند.

 

قلمزنی

قلمزنی هنر كندن یا حكاكی نقوش بر اشیای فلزی میباشد. در این رشته طرحها و نقشه های سنتی و اصیل با استفاده از انواع قلم، چكش و سایر ابزار دستی توسط هنرمند قلمزن بر روی فلزاتی مانند مس، برنج، نقره، طلا، آهن و فولاد حكاكی میگردد.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- هنر قلمزنی

قلمزنی بر روی فلزات از طریق آموزش عالی و استاد و شاگردی وارد استان گردید .هنرمندان این رشته از هنرهای دستی در شهركرد،فارسان ،بروجن و كیار فعالیت دارند

 

قفل سازی

قفل سازی از رشته های بومی و کهن استان و از  بی نظیرترین صنایع دستی استان چهارمحال و بختیاری محسوب میشود. تا چند دهه قبل قفلها با کاربردهای مختلف ساخته و استفاده میشد. ورود قفلهای خارجی و صنعتی از یك طرف و قیمت پایین و سهولت استفاده از آنها از طرف دیگر باعث شد كه تولید گسترده این محصول دست ساز محدود گردد و هم اكنون تنها چند كارگاه سنتی در چالشتر در زمینه قفل سازی فعالیت دارند.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- قفل های چالشتر

روش ساخت قفل چالشتر بسیار ممتاز بوده و از دیگر قفلهای دستساز ایرانی به راحتی تشخیص داده میشود. نمونه متقدم و متاخر این قفلها زینت افزای موزه های داخل و خارج كشور است. به عنوان نمونه میتوان به قفلی به اندازه 3 میلیمتر در 16 قطعه كه تنها 450 سوت وزن دارد اشاره کرد.

 

خاتم کاری

این رشته از صنایع دستی 40 سال قبل وارد یكی از روستاهای استان گردید و ظرف مدت كوتاهی تعداد 300 نفر این حرفه را به صورت استاد و شاگردی آموخته و مشغول كار شدند.

انواع صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری
صنايع دستي استان چهارمحال و بختیاری- خاتم کاری

مواد اولیه خاتم کاری عبارتند از : فلز برنج، نخ، چسب، چوبهای رنگی و استخوان شتر كه همگی در منطقه وجود دارد. در این رشته، سطح اشیای چوبی با حالتی شبیه موزائیك، با مثلثهای كوچك دو یا سه پهلوی هم اندازه كه از چوب، استخوان و فلز تهیه شده اند، آراسته می شود. مصرف عمده خاتم در ساخت انواع قاب، رحل قرآن، مبلمان، میز و ... است.
در حال حاضر گلبندی و قامه بندی و ساخت خاتم در شهرهای شهركرد و سورشجان و روستای شیخ شبان انجام میشود

 

خراطی

یکی از صنایع دستی تزئینی استان خراطی چوب نام دارد. هنر تراش چوبهای مختلف به وسیله دستگاه تراش افقی و ساخت انواع مصنوعات چوبی با اشکال هندسی و قرینه ای را به اختصار خراطی چوب می گویند.

ماده اولیه این هنر چوب است که به دو دسته چوبهای سفت (سفته چوب) مثل انواع چوب های سپیدار، گردو، توت و ... و چوب های نرم مانند چنار، زبان گنجشک، کبوده و ... تقسیم می شود که هر چه چوبهای مصرفی در خراطی محکمتر و فشرده تر باشد میتوان کارهای ظریفتر و پر کاربردتری را خلق کرد. انواع قلیانها، عصا، جام چوبی، نرده، سیرکو (کشک ساب)، ادوات و آلات موسیقی، گوشتكوب، پایه های چوبی و پایه مبل و سایر محصولات چوبی متنوع از فرآوردههای هنر خراطی است.
در گذشته ابزار کار خراطی بسیار ساده بود. مثلا دستگاه خراطی چهارچوبی بود که رکابی بر آن نصب شده و بعد از گذاردن چوب در سر و ته دهانه محکم میشد و چوب را با حرکت دورانی حول محور خود می چرخاند. با گسترش صنعت و تکنولوژی نیروی الکتریکی جایگزین نیروی ماهیچه ای گردید که هم در سرعت و هم میزان راندمان کاری تأثیر به سزایی داشت.
سایر ابزار کار خراطی شامل انواع مُقارهای چوبی، سوهان، چکش و رنده دستی است که اصلیترین ابزار دستی همان مقار است.
زمانی که چوب در دهانه دستگاه نصب و حرکت دورانی دستگاه به سرعت آغاز میشود دست هنرمند استادکار و همین ابزار ساده به چوبهای بی شکل و بی روح زیبایی میبخشد و از آن مصنوعاتی ساخته میشود که زبان همگان را به تحسین می گشاید

 

آشنایی با ورزش مفرح رفتینگ در استان چهارمحال و بختیاری 

منبع : بیا تور

 

ما را درشبکه های اجتماعی زیر دنبال کنید:

آژانس مسافرتی" سیرسپهرسبا"

روزهای زیبا و پرطراوتی برایتان آرزومند است.

برای اطلاع ازمناسب ترین  تور های گردشگری با ما در ارتباط باشید.

9 اظهار نظر
مطالب مرتبط
بروجن کجاست؟
بروجن کجاست؟
همه چیز درباره استان چهارمحال و بختیاری
همه چیز درباره استان چهارمحال و بختیاری
شهرستان سرسبز سامان در استان چهارمحال و بختیاری
شهرستان سرسبز سامان در استان چهارمحال و بختیاری
ساکنان استان چهارمحال و  بختیاری چه زبان و گویشی دارند؟
ساکنان استان چهارمحال و بختیاری چه زبان و گویشی دارند؟
معروفترین آبشارهای استان چهارمحال و بختیاری
معروفترین آبشارهای استان چهارمحال و بختیاری
رودخانه های استان چهارمحال و بختیاری
رودخانه های استان چهارمحال و بختیاری
مسیرهای گردشگری استان چهارمحال وبختیاری
مسیرهای گردشگری استان چهارمحال وبختیاری
مطالب تصادفی
روستای زیبای دوپلان، بهشتی برای طبیعت گردان
روستای زیبای دوپلان، بهشتی برای طبیعت گردان
تنوع زیستی در استان چهارمحال و بختیاری
تنوع زیستی در استان چهارمحال و بختیاری
در کویر چه تفریحاتی وجود دارد؟
در کویر چه تفریحاتی وجود دارد؟
شما هم وارد بحث شید
مطالب بیشتر