همه چیز درباره کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری

26 شهریور 1399
2806
20
5

کوچ عشایر بختیاری و زندگی عشایری با آداب و سنن خاص خود، از جاذبه هایی است که گردشگران بسیاری علاقه مند دیدن آن هستند.فرهنگ ایل بختیاری بسیار گسترده و متنوع است. این تنوع فرهنگ هم به علت پیشینه و قدمت طولانی این ایل و هم بعلت گستردگی چغرافیایی قلمرو ایل بختیاری است.

سرزمین های بختیاری نشین کشور شامل بخش هایی از شش استان، چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویر احمد، لرستان، فارس، اصفهان و خوزستان را شامل می شود. اما استان چهارمحال و بختیاری و کهکیلویه و بویر احمد بعنوان سرزمی اصلی عشایر بختیاری و محل سکونت عمده جمعیت این ایل غیور به حساب می آید.

استان چهارمحال و بختیاری دارای ایل و طایفه های بزرگی است که از گذشته های دور در این منطقه به سر می برند.مهمترین ایلات استان عبارتند از بختیاری، قشقایی، جرقویه و بویراحمد سفلی که بزرگترین آنها ایل بختیاری است.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
سرزمین ایل بختیاری

در استان چهارمحال و بختیاری، عشایر کوچ رو شیوه زندگی و آداب و رسوم باستانی را حفظ کرده اند.کوچ عشایر، الگوی سکونت روستایی و عشایری، باورها، سنت ها، آداب و رسوم و ایل راه ها از جمله جاذبه های فرهنگی این استان است. با ما همراه باشید تا بیشتر با کوچ عشایر بختیاری و زندگی عشایر آشنا شویم.

کوهرنگ کجاست؟ آشنایی با سرزمین ایل بختیاری

عشایر بختیاری 

 زندگی عشایر بختیاری بطور کامل با زندگی در شهر ها و روستاها متفاوت است. عشایر معمولا به شغل دامداری مشغول هستند و برای پیدا کردن  مراتع بهتر برای تغذیه دام های خود در فصل های مختلف سال مدام در حال کوچ و جابه جایی هستند.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
زندگی عشایری

ایل بختیاری به دو طایفه بزرگ هفت لنگ بختیاری و چهار لنگ بختیاری تقسیم می شوند. طایفه هفت لنگ بختیاری بیشتر در استان چهارمحال و بختیاری ساکن اند و شامل طایفه های دورکی بهداروند، جانکی، باب بابادی تقسیم می شوند. شاخه چهار لنگ هم شامل طوایف محمد صالحی موگویی کندل زو-میموند و زلکی هستند. شاخه هفت لنگ دارای بیشترین جمعیت ایل بختیاری است.

برای آشنایی بیشتر با ایل بختیاری، کلیک کنید
کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
زندگی عشایر بختیاری

مسکن(خانه) عشایر

مسکن اصلی، سنتی و ساده ی عشایر، سیاه چادر است که در اصطلاح محلی به آن «ُبهون» می گویند. معمولا از موی بز بافته می شود. این نوع چادر محکم و زبر و در مقابل رطوبت و سرما مقاوم است. طول سیاه چادر بختیاری حدود 9 تا 12 متر و عرض آن 5 تا 6 متر است. اندازه، مساحت، مرغوبیت و زینت آلات چادر، متناسب با وضعیت اقتصادی و موقعیت اجتماعی خانوار ساکن در آن متفاوت است.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
سیاه چادر( بهون)

چادرهای ایل بختیاری، تا حدودی با سیاه چادرهای عشایر جنوب کشور متفاوت است. سیاه چادرهای بختیاری، معمولا با 4 تا 5 تیر چوبی شبیه ستون برافراشته و نگهداری می شود و در طرفین چادر، شیب تند ایجاد می شود که در زمان ریزش باران، آب آن به داخل چادر نفوذ نکند. اطراف سیاه چادر را معمولا با لایه ای از گل و خاشاک بیابانی و برگ درختان می پوشانند. امروزه استفاده از چادرهای برزنتی و انواع دیگر نیز رواج یافته است. وزن سبک، تنوع رنگ و سهولت حمل و افراشتن چادرهای برزنتی، نایلونی و کتانی، موجب استفاده عشایر از آنها شده است.

آشنایی با رسوم عزاداری و سوگواری بختیاری ها
کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
سیاه چادر (بهون) بختیاری

کوچ عشایربختیاری (ییلاق و قشلاق)

قلمرو ییلاقی ایل بختیاری (هفت لنگ و چهارلنگ) در دوره های مختلف تاریخی متغیر بوده است. این محدوده در زمان های پیشین قسمت وسیعی از استان های چهارمحال و بختیاری، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد و لرستان را در بر می گرفته است، ولی در حال حاضر مشتمل بر مناطق بازفت، دوآب و بیركان و تنگ گزی و شوراب در شهرستان های فارسان و كوهرنگ و مناطق چغاخور، پیشكوه، میانكوه و دیناران در شهرستان های بروجن، اردل و كیار و قسمت كوچكی از شهرستان بن است.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
کوچ عشایر بختیاری

محدوده های قشلاقی ایل بختیاری در گذشته نه تنها نواحی شرقی و کوهستانی جلگه خوزستان، بلکه بخش های دیگری از این جلگه را نیز در بر می گرفته و تا سواحل خلیج فارس امتداد می یافته است. امروزه قلمرو قشلاقی عشایر کوچنده بختیاری، مشتمل بر هجده شهرستان در محدوده شهرستان های ایذه، مسجد سلیمان، شوشتر، رامهرمز، هفت گل، لالی، اهواز، اندیكا و گتوند است.


مسیرهای کوچ عشایر بختیاری

عشایر بختیاری برای کوچ، از مسیرهای اصلی و فرعی مختلفی استفاده می کنند. انشعابات فرعی، یورتگاههای عشایری را به ایل راههای اصلی تاراز، هزار چمه، کوه سفید، دو آب و دز پارت متصل می کند. عشایر بختیاری در کوچها به ییلاق و قشلاق، ناگزیراند از این پنج ایل راه اصلی که ارتباط بین محدود ه های ییلاقی و قشاقی بختیاری را برقرار می کنند، عبور کنند.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
مسیرهای پر فراز و نشیب کوچ عشایر بختیاری
خرید تابلو های بسیار زیبای کوچ عشایر،از سایت دیجی کالا، کلیک کنید

مسیر کوچ ایل بختیاری، از ارتفاعات صعب العبور و پر فراز و نشیب رشته کوههای زاگرس و رودخانه های پر آب سرشاخه های مختلف کارون می گذرد و به همین دلیل، از ناهموارترین راههای عشایری کشور به شمار می آید و عبور از آن، هنوز یکی از مشکلات مهم کوچ نشینان بختیاری است.ایل راههای مهم کوچ عشایر بختیاری عبارتند از :

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
عشایر در مسیر کوچ

ایلراه کوچ عشایر- ایل راه دز پارت 

این راه، قدیمی ترین ایل راه عشایری است که قدمتی باستانی دارد. با طول 220 کیلومتر، مسیر عبور بخش مهمی از عشایر بختیاری است و نقاط عشایری شهرستا نهای كوهرنگ، اردل، كیار، لردگان در استا نهای چهارمحال و بختیاری و شهرستان ایذه،رامهرمز و بخشی از مسجد سلیمان و حومه اهواز در خوزستان را به یکدیگر مرتبط می کند.
طول راه مزبور از پیرامون تالاب چغاخور(محل ییلاقی برخی از طوایف دورکی) تا ایذه، حدود 200 کیلومتر است.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
مسیر کوچ عشایر- ایل راه دز پارت

ایلراه کوچ عشایر- ایل راه فاله - بانا

این ایل راه، قلمرو ییلاقی و قشلاقی طوایف دینارانی و دهستانی حومه ایذه، سوسن و مرغا در خوزستان و دیناران و دوآب در چهارمحال و بختیاری را به یکدیگر مرتبط می سازد.
امروزه قسمت هایی از این مسیر در استانهای خوزستان و چهارمحال و بختیاری به صورت شوسه درآمده است، با این حال به دلیل عدم وجود پل بر روی رودخانه های مسیر، امکان کوچ با ماشین برای عشایر منطقه وجود ندارد.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
زنان ایل در مسیر کوچ

ایلراه کوچ عشایر- ایل راه کوه سفید

این ایل راه، مسیر عبور عشایر بختیاری شهرستا نهای اندیكا و لالی در استان خوزستان به نواحی ییلاقی شهرستا نهای كوهرنگ، اردل، كیار، فارسان، بروجن و لردگان در منطقه چهارمحال و بختیاری است.
کوه سفید از ارتفاعات معروف رشته کوههای زاگرس و یکی از مهمترین گذرگاه های کوهستانی این مسیر است که عشایر منطقه بازفت جنوبی و دو آب به مقصد خوزستان از این راه عبور می کنند. در حال حاضر امکان استفاده از ماشین در این ایل راه وجود ندارد.

 

ایلراه کوچ عشایر- ایل راه هزار چم

این ایل راه یکی از دشوارترین ایل راههای عشایری منطقه است. بخشی از عشایر مستقر در اندیکا، لالی و اطراف شوشتر برای رسیدن به قلمروهای ییلاقی از این راه عبور می کنند.
 

ایلراه کوچ عشایر- ایل راه تاراز

این ایل راه، نیز یکی از مهمترین و اصلی ترین ایل راه های عشایری منطقه است و گردنه معروف منار، که در گذشته حادثه سازترین معبر کوچ عشایر بختیاری بود، در این مسیر قرار دارد.
این راه میان نواحی عشایری اندیکا و مسجد سلیمان در استان خوزستان و مناطق عشایری بازفت بالا، دوآب، شوراب، تنگ گزی و فارسان در استان چهارمحال و بختیاری ارتباط برقرار می کند. این مسیر در حال حاضر آسفالت گردیده است

آداب و رسوم مردم در استان چهارمحال و بختیاری
کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
کوچ عشایر

زمان کوچ عشایر

اواسط فروردین ماه، یعنی زمانی که علوفه قشلاق برای تغذیه دام کفایت نمی کند و بر درجه گرمای هوا نیز به تدریج افزوده می شود،
خانوارهای عشایری برای کوچ به ییلاق آماده می شوند. وسایل مورد نیاز و آذوقه بین راه را به وسیله خورجین، صندوقچه و هزاربیشه)جعب ههای نگهداری اسباب و اثاثیه چای( با خود حمل می کنند و اسباب و اثاثیه اضافی را در منزل خویشان و کسانی که در گرمسیر می مانند، به امانت می گذارند. خانوارهای مال، معمولا در قشلاق پراکنده می شوند و خانوار سرما ل ها، در منزلگاه دوم و سوم تا پیوستن سایر مال به انتظار می نشینند.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
کوچ عشایر ایل بختیاری

از زمانهای قبل، در طول مسیر کوچ منزلگاه های موقتی تعیین شده که عشایر در طول مسیر کوچ در این منزلگاه های موقت به سر می برند. انتخاب منزلگاه به عواملی نظیر وجود علوفه کافی، امنیت، آب و از همه مهمتر خلوت بودن محدوده اتراق و دور بودن از اراضی زراعی، بستگی دارد. حرکت از منزلی به منزل دیگر، از ساعات آغازین روز شروع و پس از حدود پنج تا شش ساعت پایان می پذیرد. گله ها به منظور تعلیف، از مسیر جداگانه ای حرکت داده می شوند. لازم است یادآوری شود که منزلگاه های میان راه در مالکیت تیره و طایفه خاصی نیست و استفاده از آنها همگانی است.

برای آشنایی با لباس و پوشش مردم در استان چهارمحال و بختیاری، کلیک کنید.
کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
عشایر کوچ رو بختیاری

زمانی که هوای ییلاق رو به سردی می رود(معمولا از اواسط شهریور)کوچ عشایر از ییلاق به قشلاق آغاز می شود با توجه به این که در این فصل، علوفه کافی برای تغذیه دام ها در بین راه وجود ندارد و هوا معتدل و آب جاری رودخانه ها نیز اندک است، عمل کوچ سرعت بیشتری دارد و لذا در زمان کوتاه و با سهولت بیشتری نسبت به کوچ از قشلاق به ییلاق انجام می گیرد. اسب و قاطر وسیله اصلی کوچ و حمل بار عشایر است. زنان و مردان کهنسال و کودکان خردسال، به همراه بار و اثاثیه، مسیر کوچ را به وسیله چهارپایان و مردان و زنان جوان و نوجوان، مسیر کوچ را پیاده طی می کنند.

کوچ عشایر استان چهارمحال و بختیاری
کوچ عشایر- حرکت مال ها و گله ها در مسیر کوچ

وظیفه زنان حمل بارهای سبک و مراقبت از کودکان است و مردان و نوجوانان، مال ها و گله ها را همراهی می کنند. با توجه به سختی و کوهستانی بودن مسیرهای کوچ ایل بختیاری، قاطر بهترین وسیله حمل و نقل به شمار می آید و به هنگام کوچ، نقش مهمی را در جابجایی افراد و بار و بنه خانوارها ایفا می کند. داشتن قاطر و اسب در میان بختیاریها کمتر رواج دارد و خانوارهای معدودی در سالهای اخیر با توجه به توسعه راه های روستایی و ارتباط این راهها با قلمروهای عشایری، از وسیله نقلیه موتوری برای حمل بار، اثاثیه و اعضای خانوارها، استفاده می کنند.
امروزه بیشتر خانوارهای متمکن کوچرو، با ماشین کوچ می کنند. استفاده از ماشین برای حمل دام به جز در وضعیت کاملا اضطراری معمول نیست. یکی دیگر از عوامل ماشینی شدن کوچ، کمبود علوفه و مرتع در ایل راه است که عشایر بختیاری نیز با این مشکل مواجه اند.

در زیر می توانید کلیپی کوتاه در مورد کوچ عشایر  را مشاهده نمایید.

 

رفتینگ چیست؟ آشنایی با این ورزش مهیج در استان چهارمحال و بختیاری

منبع: بیا تور

 

ما را درشبکه های اجتماعی زیر دنبال کنید:

آژانس مسافرتی" سیرسپهرسبا"

روزهای زیبا و پرطراوتی برایتان آرزومند است.

0 اظهار نظر
شما هم وارد بحث شید
مطالب بیشتر