پیشینه تاریخی(تاریخ ) استان چهارمحال و بختیاری

15 مرداد 1399
3926
19
2

"چهارمحــال" که حداقل از قرن ششــم هجری قمری بدین نام شــهرت داشــته اســت؛ شامل محــال چهارگانه «لار (رار،) کیار (کلار،) میزدج (مزدج) و گندمان (کندمان) است.
"
بختیــاری" هــم نــام یــک ایــل و هــم نــام یک منطقــه جغرافیایی اســت که به دلیل اســتقرار بخشــی از ایــل بختیاری در ایــن منطقه بدین نام خوانده میشود.

رفتینگ کرج ، تور رفتینگ نزدیک تهران ، رفتینگ چالوس ، رفتینگ در زاینده رود  
 توضیحات کامل تور یک روزه و دو روزه رفتینگ

تاریخ استان چهارمحال و بختیاری

از عصــر صفویــه در متــون و بخشــنامه های دولتــی بــه دو منطقــه «چهــار محــال» و «بختیــاری» اشــاره شــده اســت. ایــن مناطــق در طــول تار یــخ بــه لحــاظ ســیر تحــولات تقســیمات کشــوری، فــراز و نشــیب های ز یــادی را پشــت ســر گذاشــته اند تــا آن کــه بــا تصویــب قانــون ایــالات و ولایــات در ســال 1285هـــ.ش. تــا حــدودی وضــع کنونــی چهار محال و بختیاری تثبیت شد.

چهارمحــال و بختیــاری تا قبل از ســال 1332 در قالــب شهرســتان شــهرکرد و بختیــاری از شهرســتانهای اســتان اصفهــان (یکــی از اســتانهای ده گانــه آن زمــان) محســوب میشــد. در همین سال با توجه به و یژگی های متمایز اقتصادی، سیاســی و اجتماعی حا کم بــر منطقــه از اســتان اصفهــان جدا و بــه عنوان فرمانداری مســتقل «بختیــاری و چهارمحال» در تقســیمات کشــوری قــرار گرفــت. در ســال 1337 ایــن فرمانــداری بــه فرمانــداری کل و ســپس در ســال 1352طبــق مصوبــه هیــأت وزیران به استانداری ارتقا یافت.

تاریخ استان چهارمحال و بختیاری
تاریخ استان چهارمحال و بختیاری- قلعه چالشتر

بــر اســاس آخر یــن تقســیمات کشــوری، ایــن اســتان دارای 9شهرستان، 40شهر، 25بخش و  50 دهســتان و 820 روستاســت و شــهرکرد مرکــز آن اســت. ایــن اســتان از بضاعــت و توانمندیهای بسیاری در زمینه ورزش هایی ماننــد قایقرانــی، اســکی روی آب، شــنا، ســوارکاری و دوچرخه ســواری در مســیرهای بســیار ز یبــای بروجــن- لــردگان، شــهرکرد- چلگــرد، لــردگان- ســرخون (اردل) و چلگرد- بازفــت و نیــز مســیرهای متعــدد پیــاده روی، کوهپیمایــی، صعــود بــه قلــل مرتفــع و مناطــق سنگنوردی است.

بهترین تورهای رفتینگ و رودخانه های مناسب رفتینگ در ایران برای قایقرانی 

شهرســتان های ایــن اســتان عبارت انــد از اردل، بروجن، بن، ســامان، شهرکرد، فارسان، لردگان، کوهرنگ و کیار.

تاریخ استان چهارمحال و بختیاری
تاریخ استان چهارمحال و بختیاری- طاق سنگی خان اوی

جمعیت اســتان بر اســاس سرشماری سال 1390بالغ بر 900هزار نفر است که بیش از نیمی از آن شهرنشین، نیــم دیگــر ســاکن مناطــق روســتایی و عشــایری و تعدادی نیز کوچرو هستند.
کهنتریــن آثــار اســتقرار و ســکونت انســان نخســتین در ایــن منطقــه بــه هــزاره هفتــم پیــش از میلاد مســیح می رســد. بــر اســاس کتیبه هــا و ســنگ نبشــته های تاریخــی، منطقــه چهارمحــال و بختیــاری از زمــان پادشــاهی کــورش هخامنشــی جامعــه ای مدنــی بوده اســت. ایــن ســرزمین یکــی از قدیمی تریــن نقــاط آباد و مســکونی مرکــزی ایــران بــوده و در دوران عیلامیان و هخامنشــیان از اهمیت خاصی برخوردار بوده اســت.

تاریخ استان چهارمحال و بختیاری
تاریخ استان چهارمحال و بختیاری- کتیبه های مشروطیت پیر غار

بختیاری هــا یکــی از طایفه هــای پارســی هســتند کــه در ســده ها 6و 7قبــل از میــلاد در دامنــه کوه هــای بختیــاری در خــاور شوشــتر و کرانه هــای رود کارون تــا نواحــی سردســیری کنونــی اســتان چهارمحــال و بختیاری مســتقر شــده اند و با عیلامی ها که ســا کنان محلــی آن ســرزمین بوده اند درآمیخته و قــوم یگانه ای را پدید آورده اند.

تاریخ استان چهارمحال و بختیاری
بختیاری به بلندای تاریخ

اســتان چهارمحــال و بختیــاری منطقــه ای عشــایری اســت و جامعه عشــایری عمدتــا از راه دامــداری امرار معاش میکند. همچنین به دلیل بارشهای آسمانی قابــل توجــه و جــاری شــدن رودخانه هــای پــر آب، کشــاورزی از مهمتریــن ارکان اقتصــادی ایــن اســتان به شــمار مــی رود. وجــود بزرگتریــن جامعه عشــایری و کوچنــده کشــور یعنــی ایــل بختیاری بــا شــیوه زندگی ویژه، صنایع دســتی، سیاه چادرها، لباسهای زیبا و رنگارنــگ، گویش، فرهنگ، آداب و رســوم، همچنین وجود راه های تاریخی و تنوع ســکونتگاه های فصلی و دائمی ســبب شــده است تا استان در زمینه طبیعی و فرهنگی از جذابیت های گردشگری ویژه و متعددی برخــوردار باشــد.

پیشینه تاریخی ایل بختیاری

عشــایر بختیــاری یکــی از تیره هــای آریایی نژاد ایرانی هســتند و سالیان بسیاری با قدرت توانسته اند بر بخشی از سرزمین ایران فرمانروایی کنند. دربــاره وجه تســمیه چهارمحال و بختیــاری باید گفت نــام «بختیــاری» در کتــاب «تاریخ گزیــده» اثر حمداله مســتوفی (نویســنده قرن هشــتم هجــری) آمده اســت.
ســرزمین بختیــاری نــام خــود را از ایــل بــزرگ و مهمــی گرفته اســت کــه در تار یخ ایران شــهرت بســیاری دارد.

 در مورد موزه های استان چهارمحال و بختیاری، بیشتر بدانید
تاریخ استان چهارمحال و بختیاری
تاریخ استان چهارمحال و بختیاری- تاریخ ایل سر افراز بختیاری

دربــاره نــام ایــل بختیــاری نظر یه هــای مختلفــی وجود دارد. هــرودوت (تار یخ نــگار یونانــی) بختیاری را برگرفتــه از «باختریــا» می داند که نام قبیله ای اســت کــه از بلــخ و خــاور دریــای مازنــدران بــه جنوب سفر کرده اند
بختیاریهــا را به باختریان نیز نســبت داده اند کــه از روزگاران کهــن همــواره ســاکن باختــر بوده انــد و نــام خــود را از آن ســرزمین گرفته اند و باختر را محلی بین عراق عرب، همدان و پارس میدانند و بی گمان نام آن، نخســت «باختریا» بوده که به مرور زمان به بختیار و در ســده های نخســتین اســلامی «بختیــاری» تغییــر یافتــه است.

تاریخ استان چهارمحال و بختیاری
تاریخ استان چهارمحال و بختیاری- بردگوری

شــناخت و ریشــه یابــی نــژاد مــردم بختیــاری (چهــار لنــگ و هفت لنگ) یکــی از معماهای تاریــخ ایــران اســت. کــرزن در ســال 1890 مینو یســد: «لرهــا کــی هســتند؟ از کجــا آمده انــد؟» او حتــی میگو یــد «بــا توجــه بــه واژه باختریــا احتمــال مــیرود پیــش از آن کــه بــه اقــوام ایرانــی تعلــق داشــته باشــند متعلــق بــه اقــوام باختریــا باشــند کــه بیشــتر بــه اروپایی ها شــباهت دارنــد». حاجــی خســرو خــان ســردار ظفــر معتقــد اســت کــه بختیاری هــا در زمــان صفویه به این نام شهرت یافته اند.

تاریخ استان چهارمحال و بختیاری
تاریخ استان چهارمحال و بختیاری- شیر سنگی

بختیاریها در رابطه با اصل و نسبشــان دارای افســانه ها و روایت های متعددی هســتند. یکی از ایــن روایت هــا این اســت کــه آنان از ســوریه به ایــران کــوچ کرده اند و برخی نیز بر ایــن باورند که بختیاریهــا از نــژاد جوانانــی هســتند کــه از جور ضحاک بــه کوه ها متواری شــده اند. ســردار ظفر مینویســد: وجــه تســمیه طوایــف هفــت لنگ و چهار لنگ مشــخص نیســت ولی ممکن اســت بی ارتباط با پرداخت مالیات بین دو گروه نباشد به این معنی که هفت لنگ ها که ثروت زیادتری داشتند، مبلغی در حدود یک و سه چهارم سهم و چهار لنگها یک سهم از کل مالیات دولتی را پرداخت میکردند.
روایــت دیگــری حاکی از آن اســت کــه یکی از خوانین قدیم هفت پســر از یک زن و چهار پسر از زنــی دیگــر داشــت و بعدهــا اولاد و اعقــاب خــان موصوف به نام هفت لنگ و چهار لنگ شــهرت یافتند.

نام قدیم  استان چهارمحال و بختیاری

استان چهارمحال و بختیاری تا قبل از دوره رضاشاه جزئی از سرزمین بزرگ بختیاری بوده است. اما سرزمین بختیاری اکنون در چندین استان مجزا واقع است. این استان در قدیم با نام بختیاری، خاک بختیاری و در برخی منابع دوره صفویه الکای بختیاری یا سرزمین بختیاری و یا مسکن ایل بختیاری نامیده شده و بخشی از این استان نیز مناطقی بودند که با نام چهار مال یا چارمال بختیاری (مال به گروه خانوادگی یا طایفه ای بختیاری که در محلی ساکنند و به مکان طوایف اطلاق میشود ). چار مال شامل لار(منطقه سورشجان) و کیار(شلمزار و مناطق اطراف) میزدج(شهرستان فارسان) و گندمان است  که همگی بختیاری اند.

بعدها در دستگاه رسمی و اداری، این نام به چهارمحل یا چهار محال تغییر یافت یعنی چهار محل از بختیاری، در زمان رضا شاه به دلیل سرکوب بختیاری ها و با هدف تجزیه سرزمین بختیاری استانهای مختلف تشکیل و این منطقه نیز ابتدا با نام بختیاری و چهارمحال و دوره محمدرضاه شاه نام  اطلاق گردید و «واو» اختلاف انگیز و جدا کننده را  بین آن قرار دادند.

 بنابراین در اصل به این چهار محل ذکر شده و صحیح آن چارمال بختیاری بود نه  و البته در هر صورت ضرورت تغییر نام استان به نام اصلی آن و به شکل مختصر همچون استانهای دیگر مطرح است

در ادامه اجزای ترکیب "چهارمحال و بختیاری " را بررسی میکنیم.

*** محال کلمه ای عربی است، در صورتی که چهار محال نه عرب نشین بوده و نه عرب ها آن را نامگذاری کرده اند. اگر به تلفظ فارسی زبان ها دقت کرده باشید فارسی زبان ها نام آنرا چهار مَهال تلفظ می کنند در صورتی که چهار محال در زبان فارسی آنها هیچ معنا و مفهومی ندارد.

*** برخی متصدیان حکومتی در قدیم یا نویسندگان متعصب و نژاد پرست با دشمنی، از بختیاری، نام چارمال را که به زبان بختیاری است به ناچار به زبان عربی جعل و تحریف کرده اند. که با نام مال در بختیاری متفاوت باشد

*** همه گویندگان رادیو و تلویزیون نام استان را چهار محال و بختیاری می نویسند اما هنگام تلفظ چار مهال و بختیاری تلفظ می کنند. نکته جالب آن که  نه می توانند کلمه چهار را تلفظ بکنند و نه میتوانند کلمه محال را تلفظ کنند

*** کلمه چار هم در زبان فارسی به صورت چار تلفظ می شود مثل کلمات: چار چوب، چارک، چارپا، چارواداری، چارنعل ، ماه شب چارده، چارچوله باز که این کلمات همگی در ادبیات کهن فارسی و اشعار فارسی ثبت شده اند.

*** چارمال نام طایفه بوده و بر روی سرزمین گذاشته شده است. مثل بویراحمد، بهمئی، ممسنی، جانکی، دیناران و بختیاری که هم اسم طایفه هستند و هم اسم سرزمین می باشد (حتی کلمه فارس هم از همین گونه نام هاست هم نام قوم است و هم نام سرزمین)  چارمال نام طایفه می باشد یا طایفه ای که چهار تیره بوده اند همچنین در زبان بختیاری مال کنون به معنای کوچ طایفه می باشد

*** بر این اساس چارمال نامی به زبان بختیاری است و مال در زبان بختیاری به معنای طایفه و گروه و یا مکان طایفه مشخص می باشد. در زبان بختیاری همچنین جایی که انسان زندگی کند و مسکونی باشد از کلمه مال استفاده می کنند . 

*** برخی به بهانه وجود ترک ها و فارس زبان ها، به این استان چهار محال و بختیاری می گویند و معتقدند چون علاوه بر بختیاری تعدادی ترک و فارسی زبان و لهجه های دیگر در استان ساکن هستند باید نام چهارمحال  و  بختیاری ذکر شود .. در این صورت باید گفت:  نام استانهای دیگر ایران نیز باید عوض شود!  مثل استان فارس که مردم آن هم فارس و هم ترک قشقایی و هم لر ممسنی و هم بختیاری هستند اما فقط نام فارس بر آن گذاشته شد. و همچنین در استان آذربایجان غربی جمعیت زیادی کُرد زندگی می کنند در صورتی که آذربایجان سرزمین آذری یا ترک محسوب می شود به خوبی مشخص است که این عدالت نیست که اکثریت (بختیاری) فدای اقلیت شوند.

*** مناطقی که کلمه مال به زبان بختیاری در آن وجود دارد مالمیر- مال خلیفه، مال قاید ، مال سیده (ایذه)، امامزاده شاه مال بابادی، مال جونکی، مال شنبه، مال آقا، سماله(نزدیک شوشتر)، مال آیر (ملایر)  در همه این نام ها کلمه مال به معنای طایفه می باشد. طایفه ای یه اسم مال احمدی ، نیز در تاریخ ثبت شده است. نام چار مال در اشعار بختیاری:

خلاصه کلام: نام این استان حتی اگر دوکلمه باشد چارمال بختیاری است نه چهار محال و بختیاری. قبول نداشتن این امر فقط از روی تعصب و نژاد پرستی علیه بختیاری است. چار مال بختیاری. یعنی چهار طایفه یا مکانِ بختیاری.

نام قدیم  استان چهارمحال و بختیاری

تغییر نام استان

برخی از مردم استان و مسئولین استانی و کشوری معتقد به تغییر نام این استان هستند. دلیل اصلی این گروه طولانی بودن نام استان است. طولانی بودن نام استان سبب حذف یکی از بخش‌های نام استان می‌شود، گاه چهار محال خوانده می‌شود و گاه بختیاری و در هر صورت باعث می‌شود که مقصود اصلی از آن بدست نیاید. در برخی موارد هم در نامه نگاری‌ها نام کوتاه شده چ. و ب. به کار می‌برند که چوب خوانده می‌شود. برخی دیگر بر این باور اند که نام استان باعث ایجاد شکاف بین مردم استان می‌شود و با وجود کوچکی استان، آن را به دو بخش تقسیم می‌کند. این توده معتقدند هویت یک استان باید همانند هویت یک کشور از همبستگی کامل برخوردار باشد و مردم آن بر پایه نژاد بخش‌بندی نشوند. تغییر نام استان به دلیل نگرانی از واکنش بختیاری‌ها استان هنوز عملی نشده‌است.

چارمال، با توجه به اینکه نام استان را چهار محال و بختیاری می گویند در مورد نام جهارمحال باید گفت چون در زبان فارسی به هیچ وجه بعد از اعداد شمارشی کلمه جمع نمی آید بنابراین نام  کاملا اشتباه است بدین گونه که در زبان فارسی می گویند چهار شخص.  نمی گویند چهار اشخاص یا می گویند چهار علم، نمی گویند چهار علوم. چهار(اعداد شمارش) محال(جمع محل) کاملا به اشتباه رایج شد و این روش در زبان فارسی به هیچ وجه رایج نبوده در نتیجه چارمال یعنی چهار طایفه کوچ نشین که شامل گندمان و میزدج و لار وکیار می باشد و این مناطق بختیاری  هستند.

 در ادامه بخوانید: جاذبه های تاریخی استان چهارمحال و بختیاری

منبع: بیا تور

 

ما را درشبکه های اجتماعی زیر دنبال کنید:

با ما در اینستاگرام همراه باشید 

آژانس مسافرتی" سیرسپهرسبا"

روزهای زیبا و پرطراوتی برایتان آرزومند است.

4 اظهار نظر
شما هم وارد بحث شید
مطالب بیشتر