آیین های عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری

18 آبان 1399
303

یکی از سنتهای نیک که در واقع از شعائر اسلامی است، سوگواری برای خاندان عصمت و طهارت(ع) خصوصا سالار شهیدان امام حسین(ع) و یاران با وفایش میباشد. مردم به کمک مجالس عزاداری محرم  با این خاندان ارتباط برقرار کرده و از آن فروغهای فروزان بهره مند می گردند.
بنابراین یکی از مهمترین برکاتی که جامعه تشیع از آن برخوردار است این مجالس عزاداری محرم است که قادر است دلها را به حق و حقیقت و ایمان و باورهای دینی متصل نماید. ابهت و هیبت این مراسم با شکوه در طول تاریخ به حدی بوده که ستمگران و جباران با ز بان و عمل وحشت خود را نسبت به آن بروز داده اند در حالی که ستارگان آسمان ولایت و امامت در بر پایی چنین مجالسی تاکید وافری داشته اند.
اولین مراسم عزاداری محرم بصورت علنی و همگانی توام با تعطیل نمودن دکاکین و بستن بازارها و رها نمودن دیگر فعالیتها در روز عاشورای سالار شهیدان از زمان احمد معزالدوله دیلمی در نیمه قرن چهارم هجری متداول گردید. بعدها ملاحسین کاشفی در اوایل قرن دهم هجری، کتاب مقتل گونه روضة الشهدا را نوشت که عده ای بر سر منبر رفته این کتاب را برای مستمعین میخواندند تا با شنیدن مضامین آن متاثر شده نوحه سرایی کنند. در  عصر صفویه که تشیع مذهب رسمی ایران اعلام گردید عزاداری شکل جدیتری به خود گرفت و شعرا به جای مداحی برای افراد، در خصوص کربلا و عاشورا شعر سرودند و برای افزایش هیجان مردم، نواختن طبل و کوبیدن سنج برای پیوستن مردم به صفوف عزاداری رایج شد.
در عصر زندیه، کریمخان زند به شبیه خوانی توجه نمود و آن را رواج داد. در آغاز دوره قاجاریه نیز مجالس تعزیه گسترش یافت و در عهد ناصری به اوج خود رسید. اغلب نسخ تعزیه در دوران ناصری از سوی میر مصطفی کاشانی ملقب به میر عزا تهیه میشد و در اختیار دستجات تعزیه خوانی به تناسب اجرای نقش قرار میگرفت. به دستور امیر کبیر یکی از شعرا به نام «میرزا شهاب الدین اصفهانی ملک الشعرا» مراثی و اشعار مذهبی شیوا با مضامین عالی و آموزنده سرود و اشعار نارسا را از مراثی سیدالشهدا حذف کرد
در استان چهارمحال و بختیاری نیز نسخه نویسهای متعددی وجود داشته که متاسفانه به علت ذکر نکردن تخلص خود عده ای ناشناخته مانده اند و تعداد انگشت شماری مورد شناسایی قرار گرفته اند، مانند:
دهقان سامانی، نیسان سامانی، عمان سامانی و سید صفی ا... وانانی که خود نیز تعزیه خوان بوده است

 بیشتر بخوانید: همه چیز در مورد استان چهارمحال و بختیاری


مراسم تعزیه حضرت قاسم شهر طاقانک

حوزه جغرافیایی: استان چهارمحال و بختیاری، شهرستان شهرکرد ، بخش مرکزی، شهر طاقانك
 یکی از مراسمات عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری ، مراسم تعزیه حضرت قاسم است.مراسم تعزیه حضرت قاسم(ع) در شهر طاقانک غالبا هفتم یا نهم ماه محرم برگزار می شود، حمل سینی های بزرگ (طبق) حامل انواع شیرینی و میوه، جانماز، قرآن، گلاب، شمع، آیینه، حنا، گل و سبزه گندم به همراه کاروان نمادین اهل بیت مرسوم است

آیین های  عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری
مراسم عزاداری محرم-تعزیه حضرت قاسم

بعد از ورود کاروان سینی ها داخل میدان برگزاری تعز یه گذاشته شده و تعزیه شروع می شود . در حین اجرای مراسم تعزیه قاسم عزیزان نسبت به تقسیم نذورات به کلیه عزاداران اقدام می نمایند. بعضی از بانوان نیز با گرفتن نذورات به اصطلاح خود به صورت گرو با نیت کردن چنانچه حاجت خود را طلب نمایند ایشان نیز برای سال آینده سینی نذر نموده و تقدیم می نمایند .
در تمام سینی ها نذورات گذاشته شده و با تمام وسایل در پایان به صاحبان آن ها تحویل داده می شود.

آیین های  عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری
مراسم عزاداری محرم-تعزیه حضرت قاسم

تاریخچه و قدمت : نذر سینی و آوردن آن به تعزیه از زمان های حدود  65سال پیش بر اساس همان تعزیه عروسی حضرت قاسم که برگزار می شده است صورت می پذیرد که برای عزیزان خود که در آستانه داماد شدن یا جوانی که از دست داده بودند آماده میکردند و به مجلس می آوردند.
اما به همت عزیزان از حدود 10سال پیش، عروسی قاسم از نسخ حذف و سینی ها به طور کاروانی مسیر را طی می نمایند.

 سقا خانه ارباب میرزا شهرکرد

  مراسم چاق چاقو در شهر سامان 

حوزه جغرافیایی: استان چهارمحال و بختیاری- شهر سامان
مردم شهر سامان شب عاشورا هر ساله از ساعت 9شب به تکیه ها و مساجد و حسینیه ها رفته و از ساعت 2 بامداد با صدای نی، سنج، طبل و خواندن نوحه ویژه و صف بندی با کوبیدن چوب یا سنگها به هم و یاعلی گفتن به عزاداری در خیابانها و کوچه های شهر می پردازند و هنگام اذان صبح با برگزاری نماز جماعتمراسم را به پایان می برند.

آیین های  عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری
مراسم عزاداری محرم- چاق چاقو

فلسفه اجرای مراسم چاق چاقو

 سیزدهم محرم الحرام سال 61هجری قمری، عده ای از قبیله بنی اسد، برای خاکسپاری شهدای کربلا به این سرزمین آمدند. آنها به گروههای کوچکی تقسیم شدند. چون هوا تاریک بود، عده ای از زنان بنی اسد اجساد مطهر شهدا را یافتند و با کوبیدن دو سنگ بر هم سایر گروهها را با خبر ساختند تا همه اجساد شهدا جمع آوری شدند.

آیین های  عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری
مراسم عزاداری محرم- چاق چاقو

امام سجاد(ع) نیز از زندان ابن زیاد در کوفه خارج شده و در شناسایی شهدا و دفن آنها من جمله دفن بدن مطهر سیدالشهدا(ع) به این قبیله کمک کردند. یکی دیگر از فلسفه های این مراسم اینگونه بیان می شود که واقعه عاشورا و دفن شهدای آن به قدری با سوز و گداز همراه بوده که سنگهای بیابان نیز به هم خورده و صدا کرده اند

اماکن زیارتی و مذهبی در استان چهارمحال و بختیاری

فرو بردن علم ، شهرستان بن

مراسم فرو بردن علم در گرداب بن هرساله در صبح روز عاشورا و پیش از طلوع آفتاب با حمل تعداد بیشماری علم به حاشیه گرداب توسط هیئت های عزاداری و فرو بردن قسمت بالای علم ها در آب انجام می شود. در این رسم عزاداران سر تك تك علم ها را سه بار با فریاد یا علی و حیدر حیدر در آب فرو میکنند. مراسم آقا سلام حمل کنندگان علم در صبح روز عاشورا پس از اجرای مراسم فرو بردن علم در آب با عبور از میدان شهر به درب خانه های سادات میروند.

آیین های  عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری
مراسم عزاداری محرم- فرو بردن علم

مراسم گل زنی عزاداران حسینی در طی عبور از خیابانهای شهر و اجرای مراسم آقاسلام،» برای نشان دادن حزن و اندوه خود بر روی سر و گاها بر روی شانه  ها گل میزنند.
رنگ این گل که مخلوطی از خاک رس و گلاب است به دلیل استفاده از نوع خاصی از خاک رس کمی به رنگ قرمز متمایل می باشد.
رسم «گل زنی»را اکثر افراد حاضر در مراسم عزاداری محرم روز عاشورا بن انجام میدهند و زنان نیز برروی چادر و روسری خود گل میزنند و به نوحه سرایی میپردازند.
پس از سرسلامتی با نوای «ما دعا خواندیم و رفتیم زین مکان، اجر بانی باشدبا لب تشنگان» آنجا را ترك میکنند.
در طی مراسم آقا سلام، سینی های بزرگ حلیم در کنار درب ورودی منزل سید قرار داده شده است و هرکدام از عزاداران پس از ادای احترام به شخص سید از حلیم داخل سینی ها کمی به عنوان تبرک بر می دارد. مردم بن به این عمل «حلیم خوران» میگویند.


در برخی موارد نیز پخش شیر و نبات داغ از سوی خانواده سید در میان هیات های سینه زن و زنجیر زن صورت می گیرد. در پایان مراسم آقا سلام، به زبان ترکی و فارسی برای عزاداران سخنرانی کرده و روضه خوانی می کند. حمل علم ها نیز تا پایان یافتن مراسم عزاداری محرم در روز عاشورا در پیشاپیش هیاتهای عزاداری ادامه دارد.
 منابع محلی و روایات شفاهی قدمت انجام این مراسم آقا سلام را همزمان با مراسم فروبردن علم در قدمگاه گرداب بن و حداقل 80سال بیان می کنند
اما منبع نوشتاری و مستندات مکتوبی در این زمینه به دست نیامده است.

آشنایی با شهرستان های استان چهارمحال و بختیاری

مراسم خیمه سوزان در طاقانك

مراسم خیمه سوزان طاقانك هرساله در دهه نخست محرم با بر پایی تعداد بیشماری خیمه و آتش زدن آنها در صبح عاشورا برگزار می شود.
درعزاداری محرم در روز عصر تاسوعا هیئت های عزاداری از سطح شهر طاقانک به سمت خیمه گاه آغاز می شود و تا پاسی از شب ادامه دارد. حضور گروه های سینه زن، زنجیرزن و چاق چاقو زنی در کنار خیمه های بر پا شده در برخی از سال های اخیر تا نزدیکی صبح نیز ادامه یافته است. پخت حلیم گندم در ظهر تاسوعا در طاقانک و به ویژه در خیمه گاه کاملا مرسوم است.

آیین های  عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری
مراسم عزاداری محرم-خیمه سوزان طاقانک

در صبح روز عاشورا، گروه ها و هیئت های عزاداری پس از عبور از خیابان اصلی شهر طاقانک به سمت خیمه گاه و بقعه شیخ زین الدین حرکت می کنند. حرکت کاروان نمادین امام حسین(ع،) قربانی کردن14رأس گوسفند در جلوی هیئت های عزاداری محرم، تشیع نمادین پیکر شهداء کربلا، نواختن نی، ساز و دهل و حمل علم به سوی خیمه گاه همراه با هیئت های عزاداری انجام می شود و این هیئت ها با رسیدن به خیمه گاه فریاد یا حسین و یاز ینب سر می دهند. در این زمان جمعی از افراد در هیئت سپاهیان کوفه، سوار بر اسب در میان خیمه های بر اسب  شده تعدادی از نوجوانان و جوانان را که پوشش سبز رنگ برتن دارند تعقیب می کنند و سپس خیمه های بر پا شده، یک به یک و بدون در نظر گرفتن ترتیبی خاص به آتش کشیده میشوند.

آیین های  عزاداری محرم در استان چهارمحال و بختیاری
مراسم عزاداری محرم- خیمه سوزان طاقانک

پس از سوختن خیمه ها،حرکت هیئت های عزاداری محرمبه سوی بقعه شیخ زین الدین که در تپه مشرف به زمین خیمه گاه قرار دارد، ادامه یافته و سپس نماز ظهر عاشورا در مجاورت این امامزاده و گلزار شهدا اقامه می گردد.

اگرچه منابع محلی و روایات شفاهی بررسی شده در خصوص خیمه سوزان طاقانك از اجرای این مراسم در طی حداقل 80سال اخیر حکایت دارد اما منبع نوشتاری و مستندات مکتوبی در این زمینه به دست نیامده است

منبع: بیا تور

در ادامه بخوانید : رفتیگ چیست؟

 

ما را درشبکه های اجتماعی زیر دنبال کنید:

آژانس مسافرتی" سیرسپهرسبا"

روزهای زیبا و پرطراوتی برایتان آرزومند است.

0 اظهار نظر
شما هم وارد بحث شید
مطالب بیشتر